بسیاری از افراد پس از سپری کردن دوره حاد بیماری کووید-۱۹، تصور میکنند که دیگر خطری سلامت آنها را تهدید نمیکند. اما واقعیت بالینی چیز دیگری است. هفتهها و حتی ماهها پس از منفی شدن تست کرونا، هنوز طیف گستردهای از علائم آزاردهنده مانند خستگی مفرط، تنگی نفس، سرفههای خشک یا خلطدار، ضعف عضلانی و کاهش قابلتوجه تحمل فعالیت بدنی ادامه مییابد. این وضعیت که با نام «لانگ کووید» یا «عوارض پسا کرونا» شناخته میشود، کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد.
درمان عوارض بعد از کرونا چگونه امکانپذیر است و چه روشهای علمی و عملی برای بازگشت به سلامت کامل وجود دارد؟ در ادامه، دقیقاً همان چیزی را به شما خواهیم گفت که برای عبور از این مرحله نیاز دارید.
چرا عوارض کرونا طولانی میشود؟ درک مشکل، نیمی از راه حل است
بیماری COVID-19 میتواند علاوه بر درگیری حاد تنفسی، عوارضی مانند سرفه مزمن، ضعف عضلات تنفسی، تنگینفس، تجمع ترشحات، خستگی و کاهش تحمل فعالیت را برای مدت طولانی ایجاد کند. این عوارض ریشه در التهاب باقیمانده، آسیب به بافت ریه، اختلال در عملکرد عضلات تنفسی و حتی تغییر در الگوی تنفس طبیعی فرد دارند.
بسیاری از بیماران ناآگاهانه تلاش میکنند با همان شدت قبل به زندگی عادی برگردند، اما با شکست مواجه میشوند زیرا سیستم تنفسی و عضلانی آنها هنوز آماده نیست. بنابراین اولین گام در درمان عوارض بعد از کرونا، پذیرش این مسئله و شروع یک برنامه منظم، تدریجی و علمی بازتوانی است.

بازتوانی تنفسی: قلب تپنده درمان عوارض پایدار کرونا
درمان عوارض بعد از کرونا نیازمند ترکیبی از تمرینات تنفسی هدفمند، فیزیوتراپی قفسه سینه و استفاده از ابزارهای مکمل است. در ادامه سه وسیله بسیار مؤثر و کاربردی را معرفی میکنیم که در مراکز بازتوانی تنفسی جهان برای بیماران پس از کرونا تجویز میشود. شما میتوانید با راهنمایی پزشک یا فیزیوتراپیست، از آنها در خانه نیز استفاده کنید.
نبولایزر (وکال میست)
نبولایزر برای رساندن مستقیم داروها و رطوبت به راههای هوایی استفاده میشود و میتواند به مرطوبسازی مخاط، رقیق شدن ترشحات و کاهش خشکی و تحریک راههای هوایی کمک کند. همچنین در برخی بیماران، برای رساندن داروهای استنشاقی در صورت تجویز پزشک استفاده میشود. اگر پس از کرونا احساس میکنید گویی یک جسم خارجی در گلوی شما چسبیده یا خلطهای غلیظ و سفت به سختی خارج میشوند، نبولایزر میتواند بهترین همراه شما باشد.
برخلاف بخور معمولی که فقط مخاط فوقانی را مرطوب میکند، نبولایزر قطرات بسیار ریزی تولید میکند که تا عمق نایژهها و آلوئولها نفوذ میکنند. استفاده روزانه از نرمال سالین استریل داخل نبولایزر، به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، به طرز چشمگیری غلظت ترشحات را کاهش میدهد و سرفههای خشک و تحریککننده را به سرفههای مفید و خلطدار تبدیل میکند.
فلاتر (Flutter)
فلاتر با ایجاد فشار بازدمی مثبت و ارتعاش در راههای هوایی، به شل شدن و جابهجایی ترشحات ریوی کمک میکند و میتواند در پاکسازی خلط، بهبود تهویه ریه و کاهش احساس سنگینی قفسه سینه مؤثر باشد. این ابزار کوچک و قابل حمل، شبیه یک پیپ است که داخل آن یک توپ فولادی وجود دارد. هنگامی که شما درون آن بازدم میکنید، توپ شروع به لرزش میکند و این ارتعاشات مستقیماً به دیواره راههای هوایی منتقل میشود. ترشحات چسبندهای که ماهها در عمق ریه شما گیر کرده بودند، به تدریج شل شده و به سمت نای حرکت میکنند تا به راحتی با سرفه خارج شوند. تجربه بیماران نشان داده که استفاده منظم از فلاتر به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه، دو بار در روز، احساس سنگینی قفسه سینه را کاهش میدهد و تنفس را عمیقتر و آرامتر میکند.
بریزر (Breather)
بریزر برای تمرین و تقویت عضلات تنفسی استفاده میشود و میتواند به بهبود قدرت دم و بازدم، افزایش ظرفیت تنفسی و کاهش ضعف تنفسی پس از کرونا کمک کند. این وسیله در برنامههای بازتوانی تنفسی بیماران پس از COVID-19 کاربرد دارد. شاید برایتان پیش آمده که پس از چند قدم راه رفتن، احساس کنید هوای کافی به ریههایتان نمیرسد یا دیافراگمتان خسته شده است. این مشکل دقیقاً به دلیل ضعف عضله دیافراگم و عضلات بین دندهای رخ میدهد.
بریزر با ارائه مقاومت قابل تنظیم در برابر دم و بازدم، مانند یک باشگاه ورزشی کوچک برای ریههای شما عمل میکند. روزانه ۳۰ بار دم و بازدم با بریزر، در سه نوبت، ظرف یک تا دو هفته تفاوت قابل توجهی در توانایی شما برای صحبت کردن طولانی، بالا رفتن از پلهها یا حتی خندیدن بدون تنگی نفس ایجاد میکند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
درمان عوارض بعد از کرونا در بسیاری از موارد با روشهای خانگی و ابزارهای فوق به خوبی پیش میرود، اما برخی علائم هشداردهنده نیاز به بررسی تخصصی دارند. اگر هر یک از موارد زیر را تجربه میکنید، حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- کاهش ناگهانی سطح اکسیژن خون زیر ۹۴ درصد (با پالس اکسیمتر)
- تنگی نفس حتی در حالت استراحت
- خلط خون یا تغییر رنگ خلط به زرد و سبز تیره
- تپش قلب شدید یا احساس سبکی سر هنگام ایستادن
- ناتوانی در انجام فعالیتهای روزمره مثل لباس پوشیدن یا دوش گرفتن
بهترین راههای درمان خانگی
ابزارهای تنفسی به تنهایی کافی نیستند. برای نتیجه گرفتن از درمان عوارض بعد از کرونا، این موارد را جدی بگیرید:
- آبرسانی منظم: روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان آب بنوشید تا ترشحات ریه رقیقتر شوند.
- پروتئین کافی: تخممرغ، ماهی، مرغ و حبوبات را در وعدههای غذایی بگنجانید تا عضلات تنفسی بازسازی شوند.
- خواب با کیفیت: بدن شما در خواب عمیق فرآیند ترمیم بافت ریه را انجام میدهد. حداقل ۷ ساعت خواب شبانه را قربانی نکنید.
- تنفس دیافراگماتیک: روزی دو بار، به پشت دراز بکشید، یک دست روی شکم و یک دست روی قفسه سینه بگذارید و فقط با دیافراگم نفس بکشید. این کار به مرور الگوی تنفس نادرست ناشی از کرونا را اصلاح میکند.

نقل قول از یک سایت معتبر:
80% of participants are saying that their levels of breathlessness have improved by the end of the programme. We’re seeing a similar improvement in levels of anxiety. So, whatever it is the programme does, there is no doubt it reduces stress and allows the nervous system to re-equilibrate and work better.
۸۰ درصد از شرکتکنندگان گزارش میدهند که سطح تنگی نفس آنها تا پایان برنامه بهبود یافته است. ما شاهد بهبود مشابهی در سطح اضطراب هستیم. بنابراین، بدون شک هر آنچه این برنامه انجام میدهد، استرس را کاهش داده و به سیستم عصبی اجازه میدهد تا دوباره متعادل شود و بهتر عمل کند.
لینک صفحه مرجع: www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/post-covid-19-condition-(long-covid)
کلام پایانی
مواجهه با عوارض طولانی کرونا ممکن است خستهکننده و ناامیدکننده باشد، اما حقیقت این است که با روشهای علمی و ابزارهای درست، بهبودی کامل شدنی است. کرونا شاید به ریههای شما آسیب زده باشد، اما با نبولایزر برای رطوبترسانی عمقی، فلاتر برای لرزش و پاکسازی ترشحات، و بریزر برای تقویت عضلات تنفسی، شما میتواند قدرت ازدسترفته را بازپس بگیرید.
از همین امروز شروع کنید، صبور باشید و به بدن خود زمان بدهید. هر قدم کوچک در مسیر درمان عوارض بعد از کرونا، شما را به روزی نزدیک میکند که بتوانید بدون هیچ محدودیتی نفس عمیق بکشید، بخندید، ورزش کنید و از زندگی لذت ببرید.